Penyakit Alzheimer adalah jenis demensia yang paling terkenal dan banyak dikaji, disebabkan oleh perubahan pada tahap selular di neokorteks. Kami menawarkan penjelasan umum tentang punca, simptom, kelaziman dan risiko penyakit Alzheimer.
Apakah Penyakit Alzheimer?
Penyakit Alzheimer (AD) adalah jenis demensia yang paling biasa, menyumbang kepada kira-kira 60-80% daripada semua diagnosis demensia1 1. Ia adalah penyakit neurokognitif progresif, yang bermaksud simptom-simptomnya akan merosot secara beransur-ansur dalam tempoh masa yang panjang melainkan terdapat keadaan kesihatan lain. Ia berkembang perlahan kerana perubahan otak berlaku pada tahap selular dan terkumpul dengan usia. Tanda utama penyakit Alzheimer ialah pengumpulan protein amyloid-beta yang tidak normal di sekeliling neuron dalam otak.
(Imej: Struktur otak yang sihat berbanding otak yang diperhatikan dalam penyakit Alzheimer, diadaptasi daripada Brejyeh and Karaman, 2020)
Biasanya, protein-protein ini dibuang sebagai sisa, tetapi proses ini memerlukan penglibatan yang betul daripada tiga enzim (α-, β- dan γ-secretase) yang memotong protein tersebut. Apabila mana-mana enzim ini menunjukkan aktiviti yang tidak normal, protein beta-amyloid akan terkumpul di sekeliling neuron, membentuk plak yang mengganggu komunikasi antara neuron. Ini akhirnya membawa kepada kematian sel neuron dan pengecutan korteks (tisu otak), di bahagian yang diperlukan untuk bahasa, daya ingatan dan perancangan.
Penjelasan lain yang biasa ialah pembentukan kekusutan dalam sel neuron yang terdiri daripada protein tau. Kekusutan ini dikenali sebagai kekusutan neurofibril dan walaupun kedua-duanya dianggap sebagai penanda bio yang menunjukkan sama ada seseorang itu menghidap penyakit Alzheimer, plak protein amiloid yang bertaburan boleh ditemui dengan kerap dalam otak orang tua yang tidak menghidap penyakit Alzheimer. Plak neuritik di mana protein amiloid lebih padat di kalangan neurit yang telah terdistorsi oleh kekusutan neurofibril dianggap sebagai penanda yang lebih khusus untuk penyakit Alzheimer.
Seberapa biasakah penyakit Alzheimer?
Rajah 1: Kelaziman global AD berkaitan amiloid-beta mengikut umur, diadaptasi daripada Gustavsson et. al)
Tidak termasuk mereka yang mempunyai keterukan simptom lebih ringan daripada penanda aras untuk diagnosis formal (AD praklinikal), dianggarkan bahawa sekitar 32 juta orang telah didiagnosis dengan penyakit Alzheimer di seluruh dunia3.3.
Usia adalah faktor yang paling penting dalam kelaziman penyakit Alzheimer. Kelaziman penyakit Alzheimer meningkat dua kali ganda dengan setiap peningkatan umur 5 tahun melebihi usia 65 tahun. Dianggarkan bahawa sekurang-kurangnya 25% daripada mereka yang berumur 85 tahun dan ke atas menghidap penyakit Alzheimer.
Walaupun mengambil kira perbezaan berkaitan jantina dalam jangka hayat, wanita mempunyai kekerapan penyakit Alzheimer yang lebih tinggi berbanding lelaki.2
Simptom Utama Penyakit Alzheimer
Penyakit Alzheimer menyebabkan kemerosotan fungsi dan kognitif yang progresif. Biasanya, pada peringkat awal penyakit, seseorang mengalami fasa yang dipanggil peringkat pra-klinikal di mana simptom belum muncul atau terlalu ringan. Seseorang mungkin mengalami hilang ingatan yang ringan namun mungkin tidak menunjukkan gangguan fungsi dalam aktiviti harian.
Pada peringkat ringan, seseorang itu mungkin mengalami kesukaran untuk menumpukan perhatian dan mengingati sesuatu. Mereka juga mungkin mengalami kekeliruan orientasi tempat dan masa serta mengalami turun naik mood atau mood yang murung.
Dalam penyakit Alzheimer peringkat sederhana hingga teruk, seseorang mengalami peningkatan hilang ingatan dan mungkin menghadapi kesukaran untuk mengenali ahli keluarga dan rakan. Kawalan impuls, bacaan, tulisan dan pertuturan mereka mungkin terjejas. Akhirnya, mereka mungkin menjadi terlantar apabila kawasan otak untuk fungsi motor terjejas dan mengalami kesukaran menelan dan membuang air kecil.
Apabila simptom berkembang sebelum usia 65 tahun, orang itu dikatakan menghidap AD permulaan awal. Kebanyakan kes didiagnosis selepas usia 65 tahun, yang dikenali sebagai penyakit Alzheimer permulaan lambat. Dalam penyakit Alzheimer permulaan lambat, perubahan struktur dalam korteks dan hipokampus (kawasan otak yang bertanggungjawab untuk daya ingatan) boleh diperhatikan walaupun dengan gangguan kognitif yang ringan. Pada peringkat ini, simptom boleh diuruskan dan bahkan pulih, itulah sebabnya saringan awal untuk penyakit Alzheimer boleh memberi kesan besar kepada prognosis.
Risiko Genetik untuk Penyakit Alzheimer
Berbanding dengan AD permulaan lambat, AD permulaan awal lebih berkemungkinan disebabkan oleh faktor risiko genetik yang diwarisi untuk penyakit tersebut. Ini bermakna jika seseorang yang mempunyai hubungan biologi dengan anda hidup dengan AD permulaan awal, anda mungkin mempunyai kemungkinan yang lebih tinggi untuk mengalami keadaan tersebut. Apabila seseorang disaring untuk risiko genetik penyakit Alzheimer, mereka disaring untuk:
- Mutasi dalam gen yang mengekod protein yang akhirnya membentuk protein amyloid-beta.
- Mutasi dalam protein yang mengawal aktiviti enzim secretase yang terlibat dalam pembuangan protein amiloid.
Tahap kolesterol berhampiran membran sel neuron juga mempengaruhi aktiviti enzim secretase. Tahap kolesterol yang tinggi mengganggu keseimbangan sistem metabolisme lipid (penyimpanan dan pencernaan lemak) dalam neuron, menggalakkan pembentukan plak amiloid yang lebih cepat. Oleh sebab itu, protein di dalam neuron yang dipanggil apolipoprotein E (ApoE) yang terlibat dalam metabolisme lipid juga dikaji secara aktif oleh penyelidik dalam kaitannya dengan risiko penyakit Alzheimer. Terdapat beberapa bentuk protein ini, tetapi kebanyakan daripada kita mempunyai gen untuk salah satu daripada tiga bentuknya yang biasa. Orang yang mempunyai gen ApoE2 dipercayai mempunyai risiko yang lebih rendahuntuk mendapat penyakit Alzheimer, manakala mereka yang mempunyai gen ApoE4 mempunyai risiko keseluruhan yang lebih tinggi untuk menghidap penyakit Alzheimer sama ada permulaan awal atau lambat.
Menguruskan Risiko
Memandangkan penyakit Alzheimer dikaitkan dengan metabolisme lipid, banyak keadaan kesihatan kronik seperti obesiti, hipertensi dan dislipidemia juga dikaitkan dengan penyakit Alzheimer. Oleh itu, tabiat gaya hidup seseorang boleh meningkatkan risiko menghidap penyakit tersebut. Ini termasuk:
- Kurang bersenam
- Pengambilan alkohol yang kerap atau berlebihan
- Merokok
- Mempunyai diet tinggi lemak atau tinggi gula
- Kurang tidur
Selain faktor gaya hidup dan genetik, kecederaan kepala dan faktor persekitaran seperti pencemaran udara dan pendedahan kepada logam berat juga boleh meningkatkan risiko seseorang untuk menghidap penyakit Alzheimer. Anda boleh membaca lebih lanjut tentang pengurusan risiko untuk penyakit Alzheimer dan jenis demensia lain di sini.
Diagnosis
Proses diagnosis sering bermula dengan semakan sejarah perubatan seseorang dan perubahan kognitif serta tingkah laku yang diperhatikan. Doktor berkemungkinan akan bertanya tentang ubat-ubatan yang diambil olehnya dan sama ada ahli keluarga lain telah didiagnosis dengan penyakit Alzheimer. Orang itu mungkin diminta untuk mengambil ujian kognitif, fungsi dan tingkah laku seperti Ujian Status Mental Mini (MMSE) dan Penilaian Kognitif Montreal (MoCA) untuk menentukan sama ada simptom kognitif dan tingkah laku berada pada tahap yang membimbangkan; dan sama ada ia menjejaskan fungsi harian dengan ketara.
Ini sering diikuti oleh imbasan pengimejan otak seperti imbasan resonans magnetik (MRI) atau tomografi berkomputer (CT). Ini membolehkan doktor menilai sama ada perubahan struktur seperti pengecutan korteks telah berlaku bagi menyokong diagnosis, atau sama ada orang tersebut mempunyai keadaan lain yang boleh menyebabkan simptom-simptom serupa dengan golongan yang hidup dengan penyakit Alzheimer, seperti strok (angin ahmar) atau tumor otak.
Ujian tambahan, termasuk ujian cecair serebrospinal dan ujian darah, juga boleh dijalankan untuk memeriksa tahap protein yang tidak normal, seperti amyloid-beta atau tau, yang dikaitkan dengan AD.
Untuk maklumat lanjut mengenai proses diagnosis penuh, baca artikel ini.
Bagaimana saya boleh mendapatkan sokongan untuk diri sendiri atau orang tersayang?
Jika anda bimbang bahawa seseorang yang anda kenali atau diri anda sendiri berisiko menghidap penyakit Alzheimer, anda boleh berjumpa dengan doktor swasta (atau General Practitioner) anda untuk mendapatkan rujukan atau menggalakkan mereka mendapatkan diagnosis. Ketahui lebih lanjut mengenai diagnosis melalui:
Anda juga boleh menghubungi Pasukan Mendekati Masyarakat (CREST). Untuk mendapatkan sokongan, hubungi talian bantuan Demensia Singapura di 6377 0700.
Video: Saya adalah Komando SAF. Alzheimer Tidak Akan Menghentikan Pejuang Dalam Diri Saya
Sumber: CNA Insider
Bekas pegawai Angkatan Bersenjata Singapura (SAF) Peter Estrop didiagnosis dengan salah satu jenis demensia yang paling biasa, penyakit Alzheimer, pada usia 61 tahun. Bekas komando itu mengalami kemerosotan kognitif yang menjejaskan daya ingatannya. Dalam video ini, beliau dan isterinya Evon bercakap tentang bagaimana mereka telah menyesuaikan diri dengan hidup bersama demensia selepas diagnosis.
Video ini disampaikan dalam bahasa Inggeris.
Sumber Tambahan
Alzheimer’s disease and dementia: what everyone needs to know oleh Sabat, Steven R. Tersedia untuk pinjaman dari Lembaga Perpustakaan Negara
Dalam panduan ini, Sabat menggariskan definisi dan simptom demensia sebagai penyakit, bagaimana ia boleh mengubah kehidupan (termasuk pengalaman subjektif, kesejahteraan emosi dan kehidupan sosial) seseorang dengan demensia, aspek biologi demensia, cara ia didiagnosis, dan apa yang boleh dilakukan oleh rakan penjaga untuk mengekalkan hubungan positif dengan orang yang hidup dengan demensia.
Tell us how we can improve?
Read Next
- Alzheimer’s Association. What is Alzheimer’s Disease? (2024, November 10.)
- Breijyeh, Z., & Karaman, R. (2020). Comprehensive Review on Alzheimer’s Disease: Causes and Treatment. Molecules (Basel, Switzerland), 25(24), 5789. https://doi.org/10.3390/molecules25245789
- Gustavsson A, Norton N, Fast T, et al. Global estimates on the number of persons across the Alzheimer’s disease continuum. Alzheimer’s Dement. 2023; 19: 658–670. https://doi.org/10.1002/alz.12694
Alzheimer’s Disease. Encyclopedia of the Neurological Sciences p. 91-96. Editors: Robert B. Daroff, Michael J. Aminoff Schachter AS, Davis KL. Alzheimer’s disease. Dialogues Clin Neurosci. 2000 Jun;2(2):91-100.
Villamil-Ortiz, B.J.L. Eggen, G.P. Cardona-Gόmez, Chapter 26 – Lipids, beta-secretase 1, and Alzheimer disease. Editor(s): Colin R. Martin, Victor R. Preedy, Rajkumar Rajendram, Factors Affecting Neurological Aging, Academic Press, 2021, Pages 289-299.
- The Straits Times. Blood test could detect Alzheimer’s years before symptoms occur (2022, December 6). https://www.straitstimes.com/world/united-states/blood-test-could-detect-alzheimer-s-years-before-symptoms-occur